Tìm sự tĩnh lặng trên du thuyền Địa Trung Hải

Hành khách thưởng thức đồ uống lúc hoàng hôn trên boong Sky Bar.

Du thuyền thường gợi đến lịch trình dày đặc, âm nhạc, đám đông và cảm giác bị kích thích quá mức. Tuy nhiên trên Explora I, du thuyền hạng sang ở Địa Trung Hải, chương trình nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe lại hứa hẹn điều ngược lại: yoga lúc bình minh, thiền âm thanh, yoga cơ mặt, nghi thức spa với tinh thể và những khoảnh khắc tĩnh lặng giữa biển. Câu hỏi là liệu một con tàu chở gần 800 hành khách có thật sự giúp con người ngắt kết nối và phục hồi, hay chỉ là phiên bản sang trọng của trào lưu nghỉ dưỡng?

Bình minh, yoga và cầu vồng trên biển

Trong buổi tập yoga lúc mặt trời mọc, người viết bất ngờ rơi vào trạng thái thư giãn sâu đến mức quên mình đang ở đâu. Chỉ đến khi dừng ở tư thế rắn hổ mang, ngước mắt lên và thấy bướm bay phía trên, cầu vồng cong qua những đám mây, khoảnh khắc này mới bừng sáng. Song, đây không phải hòn đảo xa xôi hay khu nghỉ dưỡng biệt lập. Đây là boong tàu của Explora I, nơi gần 800 hành khách cùng lênh đênh trên biển. Khi con tàu bắt đầu thao tác cập cảng, xoay người để lộ ra những công trình Baroque và cảnh quan cận nhiệt đới của Motril, thị trấn ven biển miền nam Tây Ban Nha, thực tế mới quay lại: sự tĩnh lặng diễn ra ngay giữa du thuyền.

Ngày thứ hai của chương trình nghỉ dưỡng chăm sóc sức khỏe kéo dài 4 ngày, một phần trong hành trình của Explora Journeys, thương hiệu du thuyền xa xỉ muốn con tàu giống “du thuyền riêng” hơn là tàu du lịch đại chúng.

Khách sạn nổi có địa chỉ là đại dương

Explora Journeys không thích gọi sản phẩm của mình là cruise theo nghĩa truyền thống. Anna Nash, chủ tịch công ty, mô tả đây là “ocean travel” – khách sạn nổi có địa chỉ là đại dương.

Trên Explora I, triết lý hiện ra khá rõ. Tàu có cửa kính từ sàn đến trần, hồ bơi vô cực, boong mở hướng ra biển và không gian được thiết kế để hành khách luôn cảm thấy gần mặt nước. Tàu không có cabin kín không cửa sổ; tất cả đều là suite có ban công nhìn ra đại dương; cũng không có buffet đông đúc khiến khách phải chen lấn vào giờ cao điểm.

Thay vào đó là ghế tắm nắng, các góc riêng tư, phòng gym trong nhà và ngoài trời, spa rộng khoảng gần 700 m², sân thể thao và đường chạy. Explora mời tay vợt Jannik Sinner làm đại sứ thương hiệu, cho thấy tham vọng biến chăm sóc sức khỏe thành một phần nhận diện của hãng.

Đi tìm khoảng lặng giữa đời sống bận rộn

Ngay sau khi lên tàu tại Cádiz, thành phố cảng cổ của Tây Ban Nha, người viết gặp Carlie Barlow, chuyên gia chăm sóc sức khỏe toàn diện người Anh dẫn dắt chương trình “Step into Serenity”. Tại góc yên tĩnh, khách được yêu cầu trả lời bảng câu hỏi để xác định những khía cạnh cần cải thiện. Câu đầu tiên khiến cô bật cười: “Bạn dành 90’ đầu và cuối mỗi ngày như thế nào?” Với một bà mẹ đi làm toàn thời gian, có con nhỏ và em bé 9 tháng tuổi, đây chính là hai khoảng hỗn loạn nhất trong ngày. Dậy sớm hơn để tập yoga? Không thể, nếu em bé thức lúc 5h30. Thiền 30’ trước khi ngủ? Cũng khó, nếu có tin nóng cần xử lý.

Điều cô muốn rất đơn giản: được thư giãn và ngủ một giấc không bị gián đoạn. Tuy nhiên, Barlow trấn an rằng ngay cả trong hoàn cảnh bận rộn, vẫn có thể đưa vào đời sống những thực hành nhỏ để cải thiện sức khỏe tinh thần. Theo bà, nhiều khách lên tàu trong tình trạng bị kích thích quá mức, mệt mỏi, căng thẳng và mất kết nối với trực giác.

Thiền âm thanh trước giờ ngủ

Buổi chiều đầu tiên, khi nhiều hành khách lên Skybar uống rượu và nghe DJ, nhóm retreat đi đến boong riêng để tập Yin Yoga cùng tiếng guitar acoustic. Ngồi trên thảm, nhìn ra mặt nước, người viết cảm nhận gió biển ấm và sự yên tĩnh đáng ngạc nhiên, dù xung quanh con tàu vẫn đầy hoạt động. Yin Yoga không đòi hỏi vận động mạnh, mà nhấn vào chậm lại, giữ nguyên tư thế và thả lỏng. Âm thanh mềm của guitar giúp cơ thể bước vào trạng thái nghỉ. Ngay khi buổi tập kết thúc, cô phải chuyển sang bữa tối ở nhà hàng steakhouse – ánh sáng rực rỡ, khách ăn mặc chỉn chu, không khí hoàn toàn khác.

May mắn là quy định ăn mặc trên tàu khá thoải mái. Cô được trấn an rằng không cần thay đồ khỏi trang phục yoga, nhất là khi 9h tối còn có một buổi thiền âm thanh bằng cồng. Khi con tàu hướng về Morocco, chuyển động của sóng, âm thanh trị liệu và tiếng nước vỗ vào mũi tàu khiến giấc ngủ đến gần hơn bao giờ hết.

Chữa lành đơn giả là được ở yên

Thách thức của kỳ nghỉ là cân bằng giữa thực hành chăm sóc sức khỏe và khám phá điểm đến. Chương trình ban đầu phù hợp hơn với hành trình dài có nhiều ngày liên tiếp trên biển. Trong lịch trình có cả điểm dừng ở Morocco, người viết tranh thủ khoảng trống 4 giờ để tham gia lớp nấu ăn tại Blue Door Cuisine, học làm tagine gà.

Kathleen Bell-Mathy, 75 tuổi, từ San Diego, cũng thừa nhận ban đầu nghi ngờ việc thiền giữa quá nhiều xao nhãng. Tuy nhiên, sau buổi tập trên biển, bà bất ngờ cảm thấy thanh thản, như chạm lại được tinh thần và khóc lúc kết thúc phiên thiền.

Từ hoài nghi đến tận hưởng

Những ngày sau, người viết tập trung hoàn toàn vào chương trình: thiền, yoga cơ mặt, tập thể lực, ăn các món tươi hơn ở khu ẩm thực của tàu và thử nhà hàng chuyên biệt vào buổi tối.

Đêm cuối, cô tham gia nghi thức spa riêng tên Sacred Alchemy. Buổi trị liệu bắt đầu bằng luân phiên nóng – lạnh: sauna, phòng hơi nước, liệu pháp đá lạnh và bài thở. Tiếp đến là hang muối với phần “năng lượng tinh thể”, rồi hồ thủy trị liệu ấm cùng thiền âm thanh bằng bát pha lê. Khi thật sự buông lỏng, nổi trên mặt nước và cảm nhận rung động của bát pha lê lan qua cơ thể, cô mất cảm giác về thời gian và không gian. Lần đầu tiên sau nhiều năm, dòng suy nghĩ trong đầu im hẳn.

Có lẽ du thuyền không phải nơi đầu tiên người ta nghĩ đến khi tìm sự tĩnh lặng. Song, chính sự đối lập làm trải nghiệm trở nên đáng nhớ. Giữa khách sạn nổi, nơi nhà hàng, cảng biển, hành khách và lịch trình vẫn chuyển động không ngừng, vẫn có thể xuất hiện những khoảnh khắc hiếm hoi mà thân thể và tâm trí cùng dừng lại. Đôi khi, wellness không cần là chân lý lớn lao; mà chỉ là buổi sáng nhìn cầu vồng trên biển, đêm ngủ sâu, vài phút bình yên nơi tâm hồn.

shared via nytimes,

House of Huawei: Chân dung tập đoàn công nghệ quyền lực nhất Trung Quốc

Trong cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và các lãnh đạo công nghệ Trung Quốc, sự hiện diện của những cái tên như DeepSeek, BYD, Tencent hay Alibaba cho thấy Bắc Kinh muốn phát đi thông điệp ủng hộ đổi mới trong khu vực tư nhân. Nhưng người ngồi ở vị trí nổi bật nhất không gây bất ngờ. Đó là Nhậm Chính Phi, nhà sáng lập kiêm CEO Huawei, người đã biến công ty nhỏ ở Thâm Quyến thành một trong những tập đoàn công nghệ quyền lực nhất Trung Quốc. Hành trình ấy là trọng tâm của cuốn House of Huawei: The Secret History of China’s Most Powerful Company của Eva Dou.

Eva Dou, phóng viên công nghệ của tờ The Washington Post, dựng lại lịch sử Huawei qua nhiều nguồn tư liệu, từ phỏng vấn các cựu lãnh đạo, tài liệu nội bộ đến ghi chép cá nhân của Nhậm Chính Phi. Dù văn hóa bí mật của Huawei khiến việc tiếp cận tài liệu chính thức bị hạn chế, cuốn sách vẫn tạo được bức tranh dày dặn về doanh nghiệp đã trở thành biểu tượng cho tham vọng công nghệ Trung Quốc và là điểm nóng trong quan hệ Mỹ – Trung.

Từ thiết bị viễn thông đến “công nghệ lõi”

Năm 1987, Huawei ra đời tại Thâm Quyến, ban đầu chỉ là nhà phân phối thiết bị chuyển mạch điện thoại. Nhưng câu chuyện của công ty gắn chặt với nỗ lực lớn hơn của Trung Quốc nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Từ Chương trình Khoa học – Công nghệ 863 đến Made in China 2025, Bắc Kinh luôn tìm cách làm chủ các “công nghệ lõi” phục vụ phát triển kinh tế và an ninh quốc gia.

Trong thập niên 1980, công nghệ lõi ấy là thiết bị viễn thông. Khi kinh tế Trung Quốc tăng tốc, giới lãnh đạo nhận ra sự phụ thuộc vào Ericsson, Nokia, Siemens và các nhà cung cấp phương Tây là điểm yếu chiến lược. Nhậm Chính Phi từng nói với Chủ tịch Giang Trạch Dân rằng, quốc gia không có thiết bị chuyển mạch điều khiển bằng chương trình riêng, chẳng khác nào quốc gia không có quân đội.

Cuốn sách cho thấy Trung Quốc không chỉ dựa vào một doanh nghiệp duy nhất. Bắc Kinh từng đặt kỳ vọng vào Great Dragon, công ty nhà nước được lập để thương mại hóa thiết bị chuyển mạch tự thiết kế. Nhưng Great Dragon gặp vấn đề phần mềm và dần bị loại khỏi cuộc đua. Huawei cùng ZTE và Datang nổi lên trong mô hình “cạnh tranh có quản lý”, nơi nhà nước tạo không gian cho nhiều doanh nghiệp mạnh cùng phát triển.

Nhậm Chính Phi và văn hóa cạnh tranh khắc nghiệt

Điểm hấp dẫn của House of Huawei là chân dung Nhậm Chính Phi. Sinh năm 1944 tại Quý Châu, Nhậm Chính Phi tốt nghiệp ngành xây dựng rồi được đưa vào Binh đoàn Công trình của Quân Giải phóng Nhân dân năm 1974. Sau này, ông cùng một số người bạn lập Huawei tại Thâm Quyến.

Từ công ty phân phối thiết bị nước ngoài, Huawei nhanh chóng học theo sản phẩm của đối thủ rồi tự thiết kế. Bên trong công ty, Nhậm Chính Phi xây dựng môi trường cạnh tranh khắc nghiệt, về sau được gọi là “văn hóa sói”. Nhân viên bán hàng chịu áp lực lớn, các quản lý từng phải viết cả báo cáo doanh số lẫn đơn từ chức để chờ Nhậm quyết định giữ lại hay loại bỏ.

Cùng lúc, Huawei đầu tư mạnh vào nghiên cứu – phát triển, trả lương cao để thu hút kỹ sư và nhà khoa học giỏi. Các kỹ sư Huawei nổi tiếng làm việc nhiều giờ, thậm chí mang đệm vào văn phòng để ngủ. Nhậm Chính Phi cũng biến chủ nghĩa dân tộc công nghệ thành động lực nội bộ, gắn thành công của Huawei với sứ mệnh tự cường của Trung Quốc.

Vươn ra thế giới và đối mặt nghi ngờ

Huawei không phát triển bằng con đường thuần nội địa. Công ty mở hơn 20 trung tâm nghiên cứu – phát triển tại Mỹ và châu Âu, hợp tác với các đại học, bắt tay với những doanh nghiệp như Nortel, Nokia hay Motorola. Nhưng quá trình học hỏi toàn cầu cũng đi kèm các cáo buộc đánh cắp sở hữu trí tuệ. Vụ kiện nổi tiếng của Cisco từng cho rằng phần mềm Huawei có những lỗi giống mã nguồn Cisco và một số tài liệu kỹ thuật bị sao chép trực tiếp.

Trên trường quốc tế, Huawei mở rộng cùng bước tiến của Trung Quốc. Công ty ban đầu giành chỗ đứng tại các thị trường bị phương Tây dè chừng như Iraq và Iran, rồi mở rộng sang nhiều nước khác nhờ giá rẻ và hỗ trợ tài chính từ Bắc Kinh. Ngân hàng Phát triển Trung Quốc từng lập hạn mức tín dụng 10 tỷ USD để tài trợ thiết bị Huawei ở nước ngoài.

Năm 2005 là bước ngoặt, khi Anh đồng ý lắp thiết bị viễn thông của Huawei. Từ đó, Huawei tiến sâu vào phương Tây. Đến năm 2015, công ty cung cấp một nửa thiết bị 4G tại châu Âu. Đến năm 2020, Huawei trở thành hãng điện thoại thông minh bán chạy nhất thế giới. Nhưng chính thành công này cũng làm tăng nghi ngờ của Mỹ và đồng minh về an ninh quốc gia, giám sát và quan hệ giữa Huawei với nhà nước Trung Quốc.

Khi Huawei thành chiến trường công nghệ

Ngày 15/5/2019, Huawei bị chính quyền Trump đưa vào “Danh sách thực thể” của Bộ Thương mại Mỹ. Đây là cú đánh nặng khiến công ty mất quyền tiếp cận chip và phần mềm Mỹ, trong đó có hệ điều hành Android của Google. Sau đó, các lệnh trừng phạt tiếp tục leo thang, cắt Huawei khỏi TSMC, nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới.

Eva Dou miêu tả đây không chỉ là đòn tấn công vào doanh nghiệp, đó là tuyên bố mở màn cho cuộc chiến công nghệ với Trung Quốc. Dưới áp lực, Nhậm Chính Phi đưa Huawei vào trạng thái thời chiến. Công ty đã tích trữ chip đủ dùng trong khoảng hai năm, HiSilicon, đơn vị thiết kế chip của Huawei, từ lâu đã phát triển các “lốp dự phòng” phòng khi mất nguồn cung nước ngoài.

Huawei dồn toàn lực vào chip, hệ điều hành và công nghệ lõi. Công ty được Bắc Kinh giao vai trò dẫn dắt nỗ lực giúp Trung Quốc tự chủ chuỗi cung ứng bán dẫn. Các nhóm kỹ sư Huawei hỗ trợ nhiều công ty bán dẫn trong nước giải quyết vấn đề sản xuất, trong khi các trung tâm nghiên cứu tại Thượng Hải và Thâm Quyến tìm cách phát triển thiết bị chế tạo chip thay thế công nghệ bị phương Tây chặn.

Biểu tượng của tự chủ công nghệ Trung Quốc

Tháng 8/2023, chưa đầy 5 năm sau lệnh trừng phạt, Huawei gây chấn động khi ra mắt điện thoại 5G Mate 60 Pro sử dụng bộ xử lý tiên tiến do Trung Quốc sản xuất. Tháng 12/2024, công ty tiếp tục công bố phiên bản hệ điều hành hoàn toàn tự phát triển HarmonyOS Next. Chip AI của Huawei cũng đang được nhiều doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng như lựa chọn thay thế cho GPU Nvidia bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu.

Những bước tiến này làm dấy lên câu hỏi lớn mà House of Huawei gợi ra, liệu nỗ lực của Mỹ nhằm kìm hãm Trung Quốc có vô tình thúc đẩy nước này tăng tốc tự chủ công nghệ không? Nếu lệnh trừng phạt buộc Huawei và hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc phải tự phát triển chip, hệ điều hành và công cụ sản xuất, chính sách ngăn chặn có thể đã tạo ra kết quả ngược.

House of Huawei vì thế không chỉ là cuốn sách về doanh nghiệp. Đây là câu chuyện về cách công ty tư nhân Trung Quốc lớn lên trong lòng chính sách công nghiệp nhà nước, mở rộng nhờ toàn cầu hóa, rồi trở thành biểu tượng của cuộc đối đầu công nghệ lớn nhất thế kỷ 21. Qua Huawei, Eva Dou cho thấy sự trỗi dậy công nghệ của Trung Quốc là tổng hòa của tham vọng quốc gia, cạnh tranh khốc liệt, học hỏi toàn cầu, các tranh cãi về sở hữu trí tuệ, trừng phạt quốc tế và khả năng thích nghi đáng gờm.

shared via phenomenalworld,

Đi tìm thiên đường giữa rừng già Malaysia

Lối đi treo lơ lửng trên cây cho phép du khách khám phá tán cây. Ảnh: Eric Martin

Giữa lúc nhiều điểm đến ở Đông Nam Á bị bào mòn bởi du lịch đại trà, Malaysia vẫn giữ được kiểu quyến rũ riêng: hoang sơ nhưng không khắc khổ, xa xôi nhưng không thiếu tiện nghi. Từ rừng mưa cổ đại ở Borneo đến đảo Langkawi nhìn ra biển Andaman, du khách có thể chạm vào thiên nhiên nguyên sơ, nghe tiếng rừng sống động sau mưa, nhìn chim mỏ sừng, khỉ lá và đười ươi rồi trở về một căn phòng sang trọng, nơi cuộc phiêu lưu được làm mềm bằng dịch vụ cao cấp.

Thiên đường phải có chút tiện nghi

Ngày nay, tìm “thiên đường” là cảm giác gần như tuyệt vọng. Nơi nào còn an toàn, nguyên sơ, kỳ diệu, chưa bị đám đông và bê tông hóa làm phai nhạt? Với nhiều du khách từng qua thời ngủ giường tầng ọp ẹp hay lều safari đầy côn trùng, thiên nhiên hoang dã thôi chưa đủ. Thiên đường lý tưởng phải giữ được sự thô ráp của rừng, biển, mưa và muông thú, nhưng phần lưu trú không nên quá thô ráp.

Malaysia đáp ứng khá tốt nghịch lý này. Năm ngoái, nước này đón hơn 42 triệu lượt khách, vượt cả Thái Lan. Tuy nhiên, so với nhiều hòn đảo Thái quá tải bởi du lịch đại chúng và không khí tiệc tùng, Malaysia đem lại cảm giác ít đông, trầm lắng và có phần kín đáo hơn.

Hai nơi thể hiện rõ nhất lợi thế này là Borneo và Langkawi: một bên là rừng mưa cổ đại, bên kia là đảo biển nhiệt đới. Cả hai đều cho du khách cảm giác rời xa thế giới, nhưng không rời xa sự thoải mái.

Borneo: rừng già 140 triệu năm tuổi

Ở góc đông bắc Borneo, bang Sabah, Malaysia, rừng mưa hiện ra không như cảnh nền du lịch, mà như thực thể sống. Borneo là hòn đảo khổng lồ được chia giữa Malaysia, Indonesia và Brunei. Rừng mưa nơi đây được ước tính có tuổi đời tới 140 triệu năm, với khoảng 15.000 loài thực vật, hơn 350 loài chim, đười ươi và nhiều loài đặc hữu đang bị đe dọa như vượn Borneo.

Điểm dừng đáng chú ý là Borneo Rainforest Lodge, nằm trong Danum Valley Conservation Area, khu bảo tồn rộng khoảng 438 km². Từ thành phố biển Lahad Datu, du khách mất gần 3 giờ đi ô tô để vào khu nghỉ. Chính quãng đường này là phần đầu của trải nghiệm: rừng dần khép lại quanh xe, âm thanh đô thị biến mất, thay bằng tiếng chim, côn trùng và gió len qua tán cây.

Danum Valley là nơi trú ngụ của 124 loài thú, gồm đười ươi, vượn, cheo cheo, báo gấm và hàng chục loài chim đặc hữu. Với những ai muốn gặp thiên nhiên ở trạng thái sống động nhưng không muốn hy sinh tiện nghi, đây là một trong những điểm đến hiếm có.

Khi rừng biểu diễn cả ngày lẫn đêm

Ở Borneo Rainforest Lodge, thiên nhiên không ngừng trình diễn. Ban ngày, rừng là tiếng chim và ánh sáng lọc qua nhiều tầng lá. Buổi sáng có thể bắt đầu bằng safari trong tiếng chim rộn rã, rồi đi bộ trên cầu treo cao khoảng 27 m so với mặt đất. Tán cây kéo dài gần 300 m, mây và hơi ẩm vờn quanh, khiến người đi có cảm giác bản thân bước giữa tầng trên của thế giới khác.

Buổi chiều, du khách có thể chèo xuồng trên dòng sông hiền, phù hợp với những người đã qua thời ham mê thác ghềnh. Tối xuống, rừng chuyển nhạc. Tiếng chim nhường chỗ cho dàn hợp xướng đêm: ếch cây, ve sầu sáu giờ, cu li hay khỉ lùn tarsier với âm thanh cao và mảnh.

Safari đêm là trải nghiệm khó quên. Dưới ánh đèn của hướng dẫn viên, những loài lưỡng cư màu neon sáng lên như đang đứng trên sân khấu. Rừng không tối hẳn, chỉ đổi cách xuất hiện.

Gói 4 ngày 3 đêm tại đây có giá khoảng 6.350 ringgit Malaysia, tương đương 1.600 USD mỗi người khi ở đôi, bao gồm bữa ăn, hoạt động tham quan và đưa đón sân bay Lahad Datu. Đây không phải chuyến đi rẻ, nhưng so với nhiều trải nghiệm thiên nhiên xa xỉ trên thế giới, Borneo vẫn thuộc nhóm trong tầm với.

Langkawi: rừng gặp biển

Từ Borneo bay về phía tây, vượt qua Biển Đông, là Langkawi, một trong những đảo nổi tiếng nhất Malaysia. Langkawi gần Thái Lan về địa lý, nhưng cảm giác khác hẳn. Hòn đảo này có nhiều khu tự nhiên được bảo vệ, ít phát triển dày đặc hơn và vẫn giữ được vẻ tách biệt.

Ở góc tây bắc đảo, The Datai Langkawi nằm trên bán đảo nơi rừng mưa gặp biển. Mở cửa năm 1993, do kiến trúc sư Kerry Hill thiết kế, khu nghỉ này là bài học về sự tối giản sang trọng: không cố áp đảo thiên nhiên, lùi vào rừng, đặt bản thân phía trên vịnh nhỏ nhìn ra eo biển Malacca.

Ở Datai, chim mỏ sừng vàng đậu trên cành như chủ nhà, khỉ lá dusky langur xuất hiện gần như hàng xóm không biết giữ khoảng cách. Những đôi mắt đen viền trắng của chúng khiến khung cảnh vừa hài hước vừa mê hoặc. Phần lớn hoạt động của resort xoay quanh quan sát động vật và khám phá thiên nhiên với chuyên gia địa phương.

Giá phòng tại Datai khởi điểm khoảng 3.240 ringgit mỗi đêm, tức chừng 825 USD cho phòng king cơ bản; biệt thự có hồ bơi riêng có thể từ khoảng 1.300 USD.

Four Seasons và mê cung rừng ngập mặn

Ở bờ bắc Langkawi, Four Seasons Resort Langkawi đem lại kiểu sang trọng khác: mềm mại, rộng rãi và gần biển. Khu nghỉ có 92 phòng, giá từ khoảng 600 USD tùy mùa, dùng nhiều gỗ merbau bản địa, kết hợp ảnh hưởng Mã Lai và Moorish.

Lợi thế lớn của Four Seasons là vị trí gần Kilim Geoforest Park, mê cung rừng ngập mặn, hang dơi và núi đá vôi dựng thẳng từ mặt nước. Đây cũng là resort duy nhất có lối tiếp cận trực tiếp khu vực này, tránh được phần nào điểm vào đông khách ở thượng nguồn.

Trong các chuyến tham quan, du khách có thể thấy đại bàng, đàn khỉ macaque, những con cá thòi lòi biết “đi” trên bùn và các cấu trúc đá vôi như bước ra từ thời tiền sử. Sau một ngày theo dấu sinh vật trong rừng ngập mặn, trở về căn phòng có tiếng sóng và tiếng rừng là kiểu xa xỉ rất khác: không phô trương, mà như được bao bọc.

Malaysia và kiểu xa xỉ biết lùi lại

Điều làm Borneo và Langkawi đáng nhớ không chỉ là cảnh đẹp. Nhiều nơi ở Đông Nam Á có rừng, biển và khách sạn sang. Điểm đặc biệt của Malaysia là cảm giác thiên nhiên vẫn còn đủ mạnh để không bị biến thành phông nền.

Ở Borneo, rừng già không cần trang trí. Ở Langkawi, mưa chiều không phá hỏng kỳ nghỉ; mà làm kỳ nghỉ sâu hơn. Khi mưa rơi, âm thanh của chim, ve, ếch và khỉ không tắt đi. Chúng như đang cảm ơn rừng vì phước lành hằng ngày.

Đây có lẽ là định nghĩa mới của thiên đường: không phải nơi hoàn toàn không có dấu chân con người, mà là nơi con người biết đứng lùi lại. Malaysia, trong những khoảnh khắc đẹp nhất đã làm được điều ấy. Thiên nhiên vẫn là nhân vật chính, xa xỉ chỉ đóng vai người dẫn đường, đủ để du khách chạm vào hoang dã mà không đánh mất cảm giác được nâng niu.

shared via nytimes,

10 ngày khám phá Thái Lan từ Bangkok đến Phuket

Thái Lan có sức hút đặc biệt với du khách lần đầu: chùa chiền, ẩm thực, chợ đêm, khách sạn ven sông, làng nghề miền Bắc và những vịnh biển miền Nam. 10 ngày không đủ để hiểu hết đất nước này, nhưng nếu biết chọn điểm dừng, hành trình qua Bangkok, Chiang Mai và Phuket có thể đem lại lát cắt trọn vẹn: đô thị sôi động, văn hóa Lanna trầm tĩnh và vẻ đẹp nhiệt đới của biển Andaman.

Bangkok: bắt đầu từ dòng Chao Phraya

Cách hay nhất để làm quen với Bangkok là nhìn thành phố từ mặt nước. Buổi chiều đầu tiên, trước khi mệt vì lệch múi giờ và bị cuốn vào giao thông hỗn loạn, hãy thuê chiếc thuyền đuôi dài chạy dọc sông Chao Phraya. Dòng sông là xương sống của Bangkok, nơi những ngôi chùa lớn, nhà buôn thời thuộc địa, khu phố cũ và các khách sạn sang trọng cùng hiện ra trong cùng khung hình. Từ mặt nước, thành phố bỗng có trật tự hơn: những lớp lịch sử xếp chồng lên nhau, vừa lộng lẫy vừa đời thường.

Buổi tối, nếu muốn chi mạnh, Nusara gần Wat Pho là lựa chọn đáng nhớ. Nhà hàng của đầu bếp Thitid “Ton” Tassanakajohn lấy cảm hứng từ ký ức về người bà, phục vụ thực đơn nhiều món tinh tế, nhìn ra các tháp chùa Wat Pho sáng rực về đêm. Nếu chọn khách sạn, Capella Bangkok ven sông dành cho người muốn nghỉ dưỡng sang trọng; Sukhothai Bangkok, gần công viên Lumphini, là lựa chọn tiết chế hơn nhưng vẫn đậm chất Thái.

Những ngôi chùa và Bangkok nhiều lớp

Ngày thứ hai nên dành cho các ngôi chùa. Bangkok có hơn 400 wat, tức chùa Phật giáo, phản ánh vai trò sâu đậm của Phật giáo Theravada trong đời sống Thái. Hãy đi vào buổi sáng, trước khi nắng gắt và các đoàn khách đông lên.

Wat Arun và Wat Pho là hai điểm không thể bỏ qua: Wat Pho nổi tiếng với tượng Phật nằm khổng lồ; Wat Arun nằm bên kia sông, có thể sang bằng phà giá rẻ. Nếu muốn yên tĩnh hơn, Wat Bowonniwet Vihara là tu viện hoàng gia thành lập năm 1824, nơi các thành viên triều Chakri từng đến tu học.

Tiếp theo, ghé Jim Thompson House, khu nhà gỗ teak của doanh nhân Mỹ từng góp phần hồi sinh ngành lụa Thái trong thập niên 1950 trước khi biến mất bí ẩn năm 1967. Đây là một trong những ví dụ hiếm còn lại của kiến trúc nhà gỗ Thái giữa Bangkok hiện đại.

Bữa trưa có thể là pad Thai ở Thipsamai, đông đúc nhưng đáng thử. Buổi chiều, Iconsiam cho thấy một Bangkok khác: trung tâm thương mại khổng lồ với “chợ nổi” trong nhà, vừa kỳ lạ vừa rất đúng tinh thần thành phố – truyền thống được tái dựng trong điều hòa.

Ăn uống và mua sắm ở thủ đô

Ngày thứ ba là lúc Bangkok bộc lộ khả năng làm du khách tiêu tiền một cách vui vẻ. Chatuchak Market phù hợp để săn đồ vintage, gốm và dệt may. Chinatown quanh Yaowarat Road đem đến một Bangkok đổi thay: tiệm vàng, hàng mì, quán cà phê và gallery cùng tồn tại. Những ai quan tâm thời trang và thủ công có thể ghé showroom của Philip Huang, nơi quần áo nhuộm tay và đồ gia dụng thủ công kể câu chuyện về nghệ nhân vùng đông bắc Thái Lan. Nhà thiết kế Shone Puipia làm các mẫu quần áo đặt may đương đại, tinh tế và rất riêng.

Ẩm thực Bangkok cũng chia nhiều tầng. Sorn, nhà hàng ba sao Michelin đầu tiên của Thái Lan, là lựa chọn xa xỉ cho ẩm thực miền Nam. Ở phía gần gũi hơn, Jay Fai trong khu phố cổ nổi tiếng với trứng cuộn cua, còn 100 Mahaseth ở Charoenkrung được yêu thích nhờ nguyên liệu từ khắp đất nước và cách nấu mạnh mẽ.

Chiang Mai: miền Bắc chậm rãi

Từ Bangkok bay khoảng 75’ là đến Chiang Mai, cố đô của vương quốc Lanna thành lập năm 1296. Thành phố này khác hẳn thủ đô: nhỏ hơn, đi bộ dễ hơn, khí hậu dịu hơn, và trong khu Old City hình vuông vẫn còn hào nước, tường thành, cùng hơn 30 ngôi chùa cổ.

Chiang Mai không chỉ có chùa; đây còn là trung tâm thủ công của miền Bắc: dệt lụa, bạc, sơn mài, nhuộm tự nhiên, chạm gỗ. Các workshop và gallery quanh hành lang San Kamphaeng Road cho thấy nghề thủ công ở đây không phải ký ức du lịch, mà vẫn là đời sống kinh tế - văn hóa đang vận hành.

Nếu muốn nghỉ sang, Four Seasons Resort Chiang Mai ở thung lũng Mae Rim nhìn ra ruộng lúa và núi xanh. Lựa chọn tiết kiệm hơn là Aleenta Retreat dưới chân Doi Suthep, hoặc Rachamankha trong Old City, gần Wat Phra Singh.

Chùa cổ, khao soi và cà phê núi

Ở Chiang Mai, hai ngôi chùa đáng dành thời gian nhất là Wat Chedi Luang và Wat Phra Singh. Wat Chedi Luang từng đặt tượng Phật Ngọc, nay ở Bangkok; phần tháp bị hư hại sau động đất năm 1545 vẫn vươn cao giữa phố. Wat Phra Singh có tranh tường Lanna trong Viharn Lai Kham, kể chuyện văn học và đời sống thế kỷ 19.

Ăn uống ở Chiang Mai nên bắt đầu bằng món địa phương. Khao Soi Khun Yai phục vụ khao soi, mì cà ri dừa miền Bắc với mì trứng mềm và mì chiên giòn, giá rất rẻ nhưng dễ khiến người ăn nhớ lâu. SP Chicken gần Wat Phra Singh lại nổi tiếng với gà quay ăn cùng xôi.

Buổi sáng khác, hãy lên Wat Phra That Doi Suthep, ngôi chùa vàng trên núi nhìn xuống toàn thành phố. Khi trở về, ghé Akha Ama Coffee để hiểu vì sao miền núi Chiang Mai trở thành vùng cà phê đáng chú ý của Thái Lan.

Tạm biệt miền Bắc bằng voi và nghệ thuật

Ngày cuối ở Chiang Mai có thể dành cho Elephant Nature Park; sáng lập năm 1995, khu bảo tồn do Lek Chailert ở thung lũng Mae Taeng. Đây là mô hình du lịch voi có đạo đức hơn: không cưỡi voi, không biểu diễn, không ép tiếp xúc phi tự nhiên; voi được cứu từ khai thác gỗ, ăn xin đường phố hoặc du lịch lạm dụng.

Nếu muốn lựa chọn văn hóa khác, Land Foundation ở Sanpatong là dự án nghệ thuật - nông nghiệp do Kamin Lertchaiprasert và Rirkrit Tiravanija khởi xướng, kết hợp ruộng lúa, không gian lưu trú nghệ sĩ và kiến trúc thử nghiệm.

Phuket không chỉ có biển đông khách

Phuket thường bị gắn với hình ảnh resort đại trà, đặc biệt ở Patong, Karon hay Kata. Tuy nhiên, hòn đảo có những mặt khác: Phuket Old Town, chỉ cách các khu nghỉ ven biển một quãng lái xe ngắn, mang dấu vết thương cảng Hoa - Mã Lai.

Cuối chiều, ác dãy nhà Sino-Portuguese trên Thalang Road và Dibuk Road rực lên đẹp. Mái ngói Hoa, mặt tiền pastel, cấu trúc kiểu Bồ Đào Nha và ký ức thương nhân Hoa khiến Old Town giống một bảo tàng sống hơn là khu mua sắm du lịch.

Ngày tiếp theo, hãy dành trọn cho vịnh Phang Nga. Đi bằng thuyền riêng sẽ dễ tránh đám đông hơn. Những khối núi đá vôi dựng thẳng từ mặt nước, hang biển có thể chèo kayak qua khi thủy triều thấp, làng chài Hồi giáo Koh Panyi trên cọc gỗ và James Bond Island tạo nên một trong những cảnh quan biển đặc trưng nhất miền Nam Thái Lan.

Ngày cuối, nếu muốn biển yên hơn, hãy đến Surin, Bang Tao hoặc Banana Beach vào sáng sớm. Nếu thích ở lại Old Town, uống cà phê ở Graph Phuket, mua quà ở Lemongrass House, ăn mì Phúc Kiến tại Mee Ton Poe.

10 ngày ở Thái Lan là hành trình của sự tương phản: Bangkok náo nhiệt, Chiang Mai sâu lắng, Phuket nhiệt đới. Chính sự chuyển cảnh làm nên sức mê hoặc của đất nước này – nơi mỗi vùng ẩn chứa câu chuyện khác nhau, nhưng đều khiến du khách muốn quay lại.

shared via nytimes,

Đặt bàn cho năm 2046 giữa New York đổi thay chóng mặt

Gage & Tollner, nhà hàng có lịch sử từ năm 1879, là một trong năm nhà hàng ở New York nhận một số lượng đặt chỗ hạn chế cho năm 2046 trong chiến dịch quảng bá của StreetEasy. Ảnh: Adam Friedlander

Để kỷ niệm 20 năm hoạt động, StreetEasy, trang niêm yết bất động sản tại New York, tung ra chương trình khuyến mãi đặc biệt, nhận đặt chỗ trước cho năm 2046. Trong chiến dịch mang tên “Reserve Your Future”, công ty cho phép người dùng đặt chỗ tại 12 cơ sở địa phương, gồm năm nhà hàng, hai công ty sân khấu, một phòng yoga và một quán espresso. Toàn bộ chỗ được đặt hết trong vòng chưa đầy một giờ. Những người nhanh tay chỉ cần nhập tên và email vào biểu mẫu đơn giản, rồi nhận thư xác nhận với dòng mở đầu: “Đặt chỗ năm 2046 của bạn đã được xác nhận.”

Ý tưởng này vừa hài hước vừa gợi ra nhiều câu hỏi rất New York. Liệu StreetEasy còn tồn tại đến năm 2046 không? Theo người phát ngôn công ty, câu trả lời là có. Người đặt chỗ có còn đến được buổi hẹn ấy không? Câu này khó nói hơn. Các nhà hàng thì sao? Danh sách tham gia gồm Roberta’s, Gage & Tollner và The Commodore ở Brooklyn, cùng Russ & Daughters Cafe và Clinton Street Baking Company ở Manhattan.

Lucas Walters, đối tác tại The Commodore, nói không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra, nhưng mục tiêu là muốn nhà hàng tồn tại mãi. Tuy vậy, trong ngành nhà hàng, “mãi mãi” là khái niệm xa xỉ.

Tuổi thọ mong manh của nhà hàng

Tỷ lệ sống sót của nhà hàng vốn thấp, dù con số chính xác không dễ xác định. Hiệp hội Nhà hàng Quốc gia Mỹ không có dữ liệu riêng về tuổi thọ trung bình hay tỷ lệ đóng cửa của nhà hàng mới. Dữ liệu gần nhất đến từ khảo sát hằng năm của Cục Thống kê Dân số Mỹ, trong đó nhà hàng và lưu trú được gộp vào cùng nhóm. Vì nhà hàng chiếm khoảng 90% nhóm này, đại diện hiệp hội cho rằng đây là thước đo thay thế khá hợp lý.

Theo cách tính ấy, triển vọng không mấy sáng sủa. Chưa đến 1/4 cơ sở trong nhóm nhà hàng – lưu trú đạt tuổi đời 16 năm trở lên. Trong chiến dịch của StreetEasy, Russ & Daughters Cafe là nhà hàng trẻ nhất, mở cửa từ năm 2014. Gage & Tollner là lâu đời nhất, có nguồn gốc từ năm 1879, nhưng từ năm 2004–2021, nhà hàng từng gần như “chết lâm sàng” trước khi được ba người chủ hiện tại hồi sinh.

Ba chủ của Gage & Tollner đều từng điều hành các nhà hàng không qua được thập niên thứ hai. St. John Frizell đóng cửa Fort Defiance sau 14 năm. The Good Fork của Sohui Kim và Ben Schneider cũng dừng lại ở tuổi 14. Với Gage & Tollner, họ hy vọng có chặng đường dài hơn. Frizell nói kế hoạch là ở lại lâu dài, vì vậy họ đã ký hợp đồng thuê dài hạn.

Tồn tại nhờ hợp đồng thuê

Trong số nhiều nguyên nhân khiến nhà hàng New York đóng cửa, từ lạm phát, khách hàng thay đổi khẩu vị, mâu thuẫn gia đình, xung đột giữa đối tác đến tuổi tác của chính chủ quán, tiền thuê mặt bằng luôn là nỗi ám ảnh lớn. Khi hợp đồng thuê đến hạn gia hạn, nhiều chủ nhà đòi tăng giá mạnh, khiến nhà hàng dù đông khách vẫn có thể không trụ nổi.

Dede Lahman, đối tác tại Clinton Street Baking Company, nói mọi chuyện đều nằm ở hợp đồng thuê. Tối thứ Ba, nhà hàng này vừa tổ chức kỷ niệm 25 năm. Lahman cho biết họ có hợp đồng thuê dài hạn và từng vượt qua cả vụ khủng bố 11/9 lẫn đại dịch, nên khá tin rằng có thể tồn tại đến năm 2046.

Khi chọn đối tác cho chiến dịch, StreetEasy cố tìm những nhà hàng có khả năng bền bỉ. Amanda Shur, người phát ngôn công ty, nói họ chủ ý chọn các doanh nghiệp đã vượt qua nhiều thay đổi của thành phố. Tuy vậy, các đặt chỗ vẫn tùy thuộc vào quyết định của từng cơ sở và dĩ nhiên phụ thuộc vào việc những nơi ấy còn hoạt động không.

Russ & Daughters Cafe cũng từng muốn chứng minh họ có ý định lâu dài. Khi tìm mặt bằng, Niki Russ Federman và đối tác Josh Russ Tupper nói họ muốn ký hợp đồng thuê 100 năm. Hầu hết chủ nhà bật cười, trừ người cuối cùng đã cho họ thuê. Dù vậy, hai bên cuối cùng chỉ ký 12 năm và vừa gia hạn thêm 12 năm nữa.

Cuộc hẹn cần được ghi nhớ trong 20 năm

Roberta’s đã đốt lò pizza củi suốt 18 năm, nhưng năm ngoái các chủ quán phải đóng hai nhà hàng khác. Foul Witch chưa kịp tới sinh nhật thứ ba, Blanca dừng lại ở tuổi 13 sau khi chủ nhà không gia hạn hợp đồng thuê, theo Carlo Mirarchi, chủ sở hữu. Khi được hỏi hợp đồng thuê của Roberta’s kéo dài đến khi nào, Mirarchi đáp: “Đến năm 2047, tất nhiên rồi.”

Vấn đề còn lại là làm sao theo dõi những địa điểm đặt chỗ cho năm 2046. Các nền tảng đặt bàn trực tuyến hiện đang cạnh tranh dữ dội, dùng tiền và ưu đãi để lôi kéo nhà hàng chuyển dịch vụ. Trong số các nền tảng lớn, OpenTable là cái tên duy nhất đã tồn tại hơn 20 năm.

Frizell thử kiểm tra hệ thống đặt bàn của Gage & Tollner trên OpenTable ngay trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại. Hóa ra giao diện này thật sự cho phép ghi nhận đặt chỗ đến năm 2046. Dù vậy, ông vẫn không chắc 20 năm nữa các nhà hàng còn dùng máy tính không. Kế hoạch dự phòng của ông rất cổ điển, ghi mọi thứ ra giấy và cất trong két sắt nhà hàng.

shared via nytimes,

36 giờ ở Hồng Kông: Thành phố của ký ức và đổi thay

Hồng Kông vẫn là đô thị lấp lánh của cảng biển, cao ốc, dim sum và những con phố không ngủ. Tuy nhiên, sau các biến động chính trị, làn sóng di cư, thành phố đang được người dân nhìn lại bằng nỗi hoài nhớ rất Wong Kar-wai: tiếc nuối những điều đã mất, gìn giữ những gì còn sót lại. Hành trình 36 giờ ở Hồng Kông không chỉ là lịch trình ăn chơi, mà là cuộc tìm kiếm ký ức trong những tiệm trà cũ, khu nghệ thuật mới, đồi nhỏ, quán cơm niêu và đảo xanh ngoài khơi.

Chiều thứ Sáu: trở về Hồng Kông xưa ở Sheung Wan

Hãy bắt đầu ở Sheung Wan, một trong những khu phố lâu đời nhất Hồng Kông. Đây là nơi quá khứ thương cảng vẫn còn hiện diện trong mùi trà, quế, trần bì và tiêu Tứ Xuyên.

Tại Cheung Hing Tea Hong, tiệm trà lâu đời, người bán trà vẫn gói thiết quan âm bằng giấy theo cách thủ công, không cần băng dính hay dây buộc. Chỉ vài động tác gấp, vuốt, ép nhẹ đã biến một phần trà thành gói nhỏ vừa lòng bàn tay. Gần đó, Yuan Heng Spice Company bày đủ loại gia vị, từ vỏ quế đến tiêu Tứ Xuyên, trong không gian có những chú mèo trở thành “cư dân danh dự” của khu phố.

Sheung Wan hấp dẫn vì không cố diễn lại quá khứ; nơi đây lặng lẽ tiếp tục tồn tại, như thể thành phố ngoài kia có thay đổi ra sao thì những tiệm trà, tiệm gia vị và cầu thang dốc vẫn giữ nhịp riêng.

Tai Kwun: nhà tù cũ, nghệ thuật mới

Từ Sheung Wan đi đến Tai Kwun, khu nhà tù và đồn cảnh sát từ thế kỷ 19 được cải tạo thành tổ hợp nghệ thuật công cộng. Với Hồng Kông, các di sản thuộc địa luôn chứa nhiều lớp cảm xúc: vừa là kiến trúc lịch sử, vừa là ký ức về quyền lực áp đặt. Vậy nên Tai Kwun không chỉ là điểm check-in, mà là cách thành phố thương lượng với quá khứ.

Ẩn trong mê cung lối đi của khu phức hợp là 001, một speakeasy sau cánh cửa đen không biển hiệu. Tìm được quán là một phần thú vui; gọi ly martini Earl Grey là phần thưởng. Tiếp theo có thể ghé Tai Kwun Contemporary, nơi các triển lãm đương đại đặt thần thoại, sinh thái và nữ quyền vào cùng một không gian đối thoại.

Bữa tối nên ở Nove at the Fringe, nhà hàng trong tòa nhà gạch từng là kho sữa thế kỷ 19, nay thuộc Fringe Club. Sau món thịt xá xíu mật ong hay dưa hấu sốt mala, hãy kết thúc đêm bằng cocktail ở Penicillin, quán bar dùng vỏ cacao, nước tương, thân hẹ cháy và cả phế phẩm thực phẩm để tạo đồ uống mới.

Sáng thứ Bảy: trà, dim sum và bảo tàng trong công viên

Buổi sáng Hồng Kông nên bắt đầu chậm. Đi qua hồ cá koi, rùa và hoa súng trong Hồng Kông Park, rồi vào Flagstaff House Museum of Tea Ware, dinh thự Tân cổ điển Hy Lạp từng là nơi ở của chỉ huy quân Anh.

Tầng trệt là LockCha, trà quán gỗ trầm tĩnh với hơn 100 loại trà trắng, trà vàng và trà xanh. Hồng Kông không thiếu dim sum, nhưng dim sum chay lại hiếm. Vì vậy, xíu mại chay nấm truffle đen, bánh bao nhân custard hấp và salad mộc nhĩ sốt mè là trải nghiệm nhẹ nhàng, thanh sạch trước khi bước vào ngày dài.

Điểm đến tiếp theo là M+, bảo tàng nghệ thuật đương đại mở cửa năm 2021 ở khu Tây Cửu Long. Với hơn 8.000 tác phẩm trong bộ sưu tập, M+ cho thấy Hồng Kông vẫn là điểm gặp quan trọng của nghệ thuật Trung Quốc đương đại, thiết kế, hình ảnh động và phê bình thị giác. Ngay trong bối cảnh tự do biểu đạt bị thu hẹp, bảo tàng vẫn có những tác phẩm gợi nhiều suy ngẫm về quyền lực, thất vọng chính trị và đời sống hiện đại.

Yau Ma Tei và Sham Shui Po: mùi hương, sách cũ và tinh thần nổi loạn

Chiều thứ Bảy, hãy đến Yau Ma Tei, cảng cá cũ nơi các tiệm hương và xưởng chạm gỗ vẫn phục vụ những nghi lễ gắn với đời sống ngư dân. Trước đó, ghé Tai On Coffee and Tea Shop, quán ăn kiểu Quảng Đông có tường vàng vui mắt và nhiều chi tiết tri ân điện ảnh Hồng Kông như ảnh Maggie Cheung trong In the Mood for Love. Set bánh tart trứng đủ vị là cách ngọt ngào để bắt đầu buổi chiều.

Gần đó, Cheung Shing Fans Factory bán hương, tinh dầu và quạt gỗ đàn hương; còn Kwok Kee Wood Ware Sculpture vẫn có nghệ nhân ngồi ngoài cửa, chạm khắc và sơn tượng gỗ dùng trong thờ cúng tổ tiên.

Sau đó, chuyển sang Sham Shui Po, khu bán buôn may mặc nay trở thành điểm đến sáng tạo. Ở đây có tiệm đồ chơi vintage, cửa hàng đĩa vinyl, quầy sửa ô, gallery độc lập và nhà sách nhỏ. Parallel Space trưng bày nghệ sĩ trẻ Hồng Kông không né tránh bình luận xã hội. Book Punch bán văn học, thơ và sách thiếu nhi về cảm xúc, đôi khi còn tặng rau hoặc đồ ăn vặt cho khách. Bound Kowloon là quán cà phê – bar neon sáng, có tinh thần nổi loạn, nơi nhạc punk, jazz và cocktail shochu gừng cùng tồn tại.

Garden Hill và cơm niêu Temple Street

Trước bữa tối, hãy leo Garden Hill. Từ gần YHA Mei Ho Youth Hostel ở Shek Kip Mei, chỉ mất khoảng 10’ đi cầu thang lên khoảng bê tông phẳng nhìn xuống các khu nhà dân rực màu. Từ đây, Hồng Kông hiện ra không giống skyline hào nhoáng từ Victoria Peak, mà như thành phố của nhà ở công, lao động và sức bền tầng lớp bình dân.

Tối đến, ghé Hing Kee ở Temple Street để ăn cơm niêu đất. Gạo được nấu trên than với lạp xưởng, hải sản hoặc các loại topping thơm béo. Rưới nước tương ngọt, cạo phần cơm cháy giòn sát đáy nồi, ngồi giữa hơi nóng, tiếng gọi món và dòng người xếp hàng – đây là Hồng Kông rất đời thường, rất thật.

Chủ Nhật: ra đảo để thấy thành phố thở

Sáng Chủ Nhật, rời trung tâm để đến đảo Sharp, hòn đảo xanh phía đông bắc Hồng Kông. Từ bến Sai Kung, mua bánh dứa ở Sai Kung Cafe and Bakery, rồi lên thuyền ra đảo.

Đảo Sharp có đường mòn, bãi biển, đá núi lửa và cảm giác tách khỏi thành phố mà không quá xa. Khi thủy triều xuống, có thể đi qua Sharp Island Sand Levee, con đường tự nhiên phủ đá monzonite được gọi vui là đá “bánh dứa” vì hình dáng giống lớp vỏ nứt của món bánh địa phương.

Hồng Kông thường được nhìn như thành phố của tốc độ, tiền bạc và cao ốc. Tuy nhiên, chỉ trong 36 giờ, Hồng Kông khác hiện ra: những tiệm trà gói giấy bằng tay, nhà tù cũ thành không gian nghệ thuật, nhà sách tặng rau, đồi nhỏ nhìn xuống nhà ở và hòn đảo có đá giống bánh dứa.

Đây là thành phố mất đi nhiều thứ, nhưng chưa đánh mất hoàn toàn linh hồn vốn có.

shared via nytimes,

Chủ nghĩa hiện đại: Khi cái “đẹp khó hiểu” trở thành biểu tượng đẳng cấp

Vì sao kiến trúc, hội họa, âm nhạc và văn học hiện đại lại rời xa vẻ trang trí giàu có để chuyển sang những hình thức tối giản, trừu tượng, thậm chí khó tiếp cận? Giả thuyết hấp dẫn cho rằng khi đồ trang trí trở nên rẻ hơn, giới thượng lưu không dùng nghệ thuật để khoe tiền, mà chuyển sang khoe “gu”. Tuy nhiên, lịch sử chủ nghĩa hiện đại phức tạp hơn: không phải cuộc chơi do người giàu dẫn dắt, trước hết là sản phẩm của nghệ sĩ và giới trí thức.

Khi trang trí không đủ để khoe giàu

Trong xã hội tiền hiện đại, trang trí từng là tín hiệu mạnh của giàu có. Nhà cửa chạm trổ, quần áo cầu kỳ, nội thất tinh xảo, tượng đài, tranh chân dung và vườn cảnh đều đòi hỏi lao động thủ công đắt đỏ. Người giàu thể hiện của cải qua những thứ ai cũng nhìn thấy. Thế kỷ 19, công nghiệp hóa khiến nhiều loại trang trí rẻ hơn. Máy móc, khuôn đúc, sản xuất hàng loạt và vật liệu mới khiến những chi tiết từng là đặc quyền của tầng lớp giàu có dần xuất hiện trong nhà trung lưu. Nếu ai cũng mua được đồ giả cổ, phào chỉ, hoa văn hay tranh in; trang trí không còn là tín hiệu giàu có hiệu quả như trước.

Từ đây xuất hiện cách giải thích khá hấp dẫn: giới thượng lưu phải tìm cách phân biệt mình bằng thứ khác. Không phải “tôi có nhiều tiền hơn”, mà là “tôi có gu hơn”. Thay vì thích thứ lộng lẫy dễ hiểu, họ chuyển sang chuộng những mã thẩm mỹ khó đọc: tối giản, trừu tượng, phi truyền thống, thậm chí gây khó chịu với số đông.

Theo cách nhìn này, chủ nghĩa hiện đại là trò chơi địa vị mới. Khi sự giàu có không còn dễ khoe bằng đồ trang trí, “gu thẩm mỹ” trở thành hàng rào phân tầng.

Giả thuyết hay, nhưng chưa đủ

Chủ nghĩa hiện đại không chỉ xảy ra trong kiến trúc mà diễn ra gần như đồng thời trong hội họa, điêu khắc, âm nhạc và văn học. Nếu nguyên nhân là trang trí kiến trúc trở nên rẻ, vậy tại sao âm nhạc lại chuyển sang phi điệu tính? Tại sao văn học lại có Joyce, Pound hay Celan? Tại sao điêu khắc lại rời khỏi hình thể cổ điển?

Với hội họa, lý thuyết “đồ cũ mất giá vì công nghệ” có thể tạm đứng. Nhiếp ảnh làm hình ảnh chân dung và phong cảnh trở nên rẻ hơn rất nhiều. Khi ảnh chụp có thể ghi lại khuôn mặt tổ tiên hoặc cảnh vật, tranh hiện thực phần nào mất vị trí độc quyền.

Tuy nhiên, với điêu khắc, câu chuyện khó thuyết phục hơn. Tượng đá cẩm thạch và đồng vẫn cực kỳ đắt, thậm chí ngày nay còn đắt hơn vì lao động thủ công tăng giá. Bức tượng cẩm thạch cỡ người thật có thể tốn hàng trăm nghìn bảng. Nếu mục tiêu là khoe giàu, điêu khắc cổ điển vẫn làm rất tốt.

Âm nhạc cũng vậy; công nghệ không làm sáng tác nhạc rẻ hơn, biểu diễn trực tiếp thậm chí đắt hơn vì chi phí lao động tăng; máy hát xuất hiện, nhưng không làm nhạc Bach, Mozart hay Schubert mất địa vị; người giàu vẫn nghe nhạc cổ điển tiền hiện đại. Thứ bị đẩy ra rìa không phải biểu diễn âm nhạc truyền thống, mà là sáng tác mới theo ngôn ngữ cũ.

Người giàu không phải người dẫn đầu

Điểm yếu lớn hơn của giả thuyết “người giàu đổi cách khoe địa vị” cho thấy họ thường không dẫn đầu chủ nghĩa hiện đại.

Trong âm nhạc, các nhà soạn nhạc hiện đại như Schoenberg hay Stravinsky không chuyển sang ngôn ngữ khó vì thị trường giàu có yêu cầu. Ngược lại, công chúng giàu có yêu opera và nhạc cổ điển phần lớn vẫn chuộng tác phẩm trước năm 1914. Ngày nay, trong 50 vở opera được diễn nhiều nhất toàn cầu, hầu như không có opera hiện đại chủ nghĩa nào. Giới tài phiệt không mấy quan tâm đến Boulez, Lachenmann hay Messiaen.

Trong văn học, tỷ phú và quý tộc không phải lực lượng chính đọc James Joyce. Độc giả trung thành của văn học hiện đại thường là giáo sư, nhà phê bình, nhà báo văn hóa và tầng lớp trí thức, hơn là giới siêu giàu.

Với hội họa và điêu khắc, người giàu mua nhiều tác phẩm hiện đại. Tuy nhiên, giai đoạn tiên phong, chính nghệ sĩ và các nhóm trí thức mới là lực lượng đẩy phong trào đi tới. Huyền thoại nghệ sĩ hiện đại nghèo khó, bị khinh miệt vì đi trước thời đại không hoàn toàn đúng, nhưng cũng không sai hẳn. Phần lớn họ không nghĩ bản thân đang chạy theo thị trường.

Kiến trúc hiện đại: từ trường học đến biệt thự nhà giàu

Kiến trúc cũng đi theo quỹ đạo tương tự. Nhiều kiến trúc sư hiện đại ban đầu khó kiếm khách hàng. Mies van der Rohe vẫn phải thiết kế nhà cổ điển để sống, dù xem phong cách này là lỗi thời. Những khách hàng đầu tiên của kiến trúc hiện đại thường không phải giới siêu giàu đại chúng, mà là nhóm nhỏ trí thức giàu có, cởi mở với thử nghiệm thẩm mỹ.

Đầu thập niên 1930, tại Anh, các trường kiến trúc chuyển sang đào tạo theo hướng hiện đại, khi số nhà tư nhân hiện đại đúng nghĩa vẫn cực ít. Điều này cho thấy chủ nghĩa hiện đại trước hết chiến thắng trong các thiết chế văn hóa: trường học, tạp chí, nhóm phê bình, bảo tàng, giới chuyên môn.

Sau này, giới giàu dần đi theo. Nhà văn Tom Wolfe từng châm biếm rằng sau năm 1945, các tài phiệt, chủ tịch tập đoàn, quan chức và hiệu trưởng đại học bỗng trở nên rụt rè trước kiến trúc sư. Họ chấp nhận những khối nhà kính và bê tông mà đôi khi chính họ không thật sự thích, vì đây là thứ giới chuyên môn nói là đúng, là tiên tiến, là có văn hóa.

Wolfe có thể phóng đại, nhưng ông chạm vào sự thật: người giàu không hẳn kiểm soát chủ nghĩa hiện đại; nhiều khi họ mua vì bị giới tinh hoa văn hóa thuyết phục rằng đây là biểu hiện của gu tốt.

Từ khoe tiền sang khoe gu

Vậy giả thuyết ban đầu sai hoàn toàn? Không hẳn. Đúng là chủ nghĩa hiện đại vận hành như trò chơi địa vị, nhưng cơ chế không phải là người giàu chủ động bỏ trang trí để tìm tín hiệu mới. Đúng hơn, giới nghệ sĩ và trí thức tạo ra hệ mã thẩm mỹ mới, khó tiếp cận, rồi dần buộc hoặc thuyết phục tầng lớp giàu có học theo.

Vậy nên, thứ “khó hiểu” của nghệ thuật hiện đại không phải tai nạn mà đến từ sức hút. Bức tranh trừu tượng, bản nhạc phi điệu tính, tiểu thuyết đứt gãy cấu trúc hay tòa nhà không trang trí đều đòi hỏi người xem phải có kiến thức nền, khả năng giải mã và sự quen thuộc với các cuộc tranh luận nghệ thuật.

Đây là tín hiệu địa vị tinh vi hơn tiền bạc: phân biệt người có “gu”, người có học, người thuộc vòng tròn văn hóa đúng chuẩn với phần còn lại.

Ai có quyền quyết định cái đẹp?

Tranh luận vừa là chuyện lịch sử nghệ thuật, vừa giúp giải thích vì sao nhiều người hiện nay cảm thấy xa lạ với kiến trúc và nghệ thuật hiện đại. Khi cái đẹp được định nghĩa bởi nhóm chuyên gia, trong hệ mã ngày càng khó đọc, công chúng dễ cảm thấy bị loại khỏi cuộc chơi.

Điều này không có nghĩa chủ nghĩa hiện đại vô giá trị; nhiều tác phẩm hiện đại rất mạnh mẽ, sâu sắc và trung thực với thế giới công nghiệp, đô thị, chiến tranh và đứt gãy thế kỷ 20. Tuy nhiên, thẩm mỹ không bao giờ chỉ là thẩm mỹ mà luôn gắn với quyền lực văn hóa: ai được quyết định cái gì là đẹp, cái gì là lỗi thời, cái gì là “có gu”.

Trang trí từng là ngôn ngữ của quyền lực vì đắt đỏ. Chủ nghĩa hiện đại trở thành ngôn ngữ của quyền lực vì khó. Có lẽ đây là nghịch lý lớn nhất: nghệ thuật từ bỏ khoe của cải không nhất thiết trở nên dân chủ hơn; nghệ thuật chuyển sang phân biệt bằng tri thức, gu thẩm mỹ và khả năng hiểu đúng thứ mà số đông chưa được dạy để hiểu.

shared via nhtimes,