Trong cuộc gặp giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và các lãnh đạo công nghệ Trung Quốc, sự hiện diện của những cái tên như DeepSeek, BYD, Tencent hay Alibaba cho thấy Bắc Kinh muốn phát đi thông điệp ủng hộ đổi mới trong khu vực tư nhân. Nhưng người ngồi ở vị trí nổi bật nhất không gây bất ngờ. Đó là Nhậm Chính Phi, nhà sáng lập kiêm CEO Huawei, người đã biến công ty nhỏ ở Thâm Quyến thành một trong những tập đoàn công nghệ quyền lực nhất Trung Quốc. Hành trình ấy là trọng tâm của cuốn House of Huawei: The Secret History of China’s Most Powerful Company của Eva Dou.
Eva Dou, phóng viên công nghệ của tờ The Washington Post, dựng lại lịch sử Huawei qua nhiều nguồn tư liệu, từ phỏng vấn các cựu lãnh đạo, tài liệu nội bộ đến ghi chép cá nhân của Nhậm Chính Phi. Dù văn hóa bí mật của Huawei khiến việc tiếp cận tài liệu chính thức bị hạn chế, cuốn sách vẫn tạo được bức tranh dày dặn về doanh nghiệp đã trở thành biểu tượng cho tham vọng công nghệ Trung Quốc và là điểm nóng trong quan hệ Mỹ – Trung.
Từ thiết bị viễn thông đến “công nghệ lõi”
Năm 1987, Huawei ra đời tại Thâm Quyến, ban đầu chỉ là nhà phân phối thiết bị chuyển mạch điện thoại. Nhưng câu chuyện của công ty gắn chặt với nỗ lực lớn hơn của Trung Quốc nhằm thoát khỏi sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Từ Chương trình Khoa học – Công nghệ 863 đến Made in China 2025, Bắc Kinh luôn tìm cách làm chủ các “công nghệ lõi” phục vụ phát triển kinh tế và an ninh quốc gia.
Trong thập niên 1980, công nghệ lõi ấy là thiết bị viễn thông. Khi kinh tế Trung Quốc tăng tốc, giới lãnh đạo nhận ra sự phụ thuộc vào Ericsson, Nokia, Siemens và các nhà cung cấp phương Tây là điểm yếu chiến lược. Nhậm Chính Phi từng nói với Chủ tịch Giang Trạch Dân rằng, quốc gia không có thiết bị chuyển mạch điều khiển bằng chương trình riêng, chẳng khác nào quốc gia không có quân đội.
Cuốn sách cho thấy Trung Quốc không chỉ dựa vào một doanh nghiệp duy nhất. Bắc Kinh từng đặt kỳ vọng vào Great Dragon, công ty nhà nước được lập để thương mại hóa thiết bị chuyển mạch tự thiết kế. Nhưng Great Dragon gặp vấn đề phần mềm và dần bị loại khỏi cuộc đua. Huawei cùng ZTE và Datang nổi lên trong mô hình “cạnh tranh có quản lý”, nơi nhà nước tạo không gian cho nhiều doanh nghiệp mạnh cùng phát triển.
Nhậm Chính Phi và văn hóa cạnh tranh khắc nghiệt
Điểm hấp dẫn của House of Huawei là chân dung Nhậm Chính Phi. Sinh năm 1944 tại Quý Châu, Nhậm Chính Phi tốt nghiệp ngành xây dựng rồi được đưa vào Binh đoàn Công trình của Quân Giải phóng Nhân dân năm 1974. Sau này, ông cùng một số người bạn lập Huawei tại Thâm Quyến.
Từ công ty phân phối thiết bị nước ngoài, Huawei nhanh chóng học theo sản phẩm của đối thủ rồi tự thiết kế. Bên trong công ty, Nhậm Chính Phi xây dựng môi trường cạnh tranh khắc nghiệt, về sau được gọi là “văn hóa sói”. Nhân viên bán hàng chịu áp lực lớn, các quản lý từng phải viết cả báo cáo doanh số lẫn đơn từ chức để chờ Nhậm quyết định giữ lại hay loại bỏ.
Cùng lúc, Huawei đầu tư mạnh vào nghiên cứu – phát triển, trả lương cao để thu hút kỹ sư và nhà khoa học giỏi. Các kỹ sư Huawei nổi tiếng làm việc nhiều giờ, thậm chí mang đệm vào văn phòng để ngủ. Nhậm Chính Phi cũng biến chủ nghĩa dân tộc công nghệ thành động lực nội bộ, gắn thành công của Huawei với sứ mệnh tự cường của Trung Quốc.
Vươn ra thế giới và đối mặt nghi ngờ
Huawei không phát triển bằng con đường thuần nội địa. Công ty mở hơn 20 trung tâm nghiên cứu – phát triển tại Mỹ và châu Âu, hợp tác với các đại học, bắt tay với những doanh nghiệp như Nortel, Nokia hay Motorola. Nhưng quá trình học hỏi toàn cầu cũng đi kèm các cáo buộc đánh cắp sở hữu trí tuệ. Vụ kiện nổi tiếng của Cisco từng cho rằng phần mềm Huawei có những lỗi giống mã nguồn Cisco và một số tài liệu kỹ thuật bị sao chép trực tiếp.
Trên trường quốc tế, Huawei mở rộng cùng bước tiến của Trung Quốc. Công ty ban đầu giành chỗ đứng tại các thị trường bị phương Tây dè chừng như Iraq và Iran, rồi mở rộng sang nhiều nước khác nhờ giá rẻ và hỗ trợ tài chính từ Bắc Kinh. Ngân hàng Phát triển Trung Quốc từng lập hạn mức tín dụng 10 tỷ USD để tài trợ thiết bị Huawei ở nước ngoài.
Năm 2005 là bước ngoặt, khi Anh đồng ý lắp thiết bị viễn thông của Huawei. Từ đó, Huawei tiến sâu vào phương Tây. Đến năm 2015, công ty cung cấp một nửa thiết bị 4G tại châu Âu. Đến năm 2020, Huawei trở thành hãng điện thoại thông minh bán chạy nhất thế giới. Nhưng chính thành công này cũng làm tăng nghi ngờ của Mỹ và đồng minh về an ninh quốc gia, giám sát và quan hệ giữa Huawei với nhà nước Trung Quốc.
Khi Huawei thành chiến trường công nghệ
Ngày 15/5/2019, Huawei bị chính quyền Trump đưa vào “Danh sách thực thể” của Bộ Thương mại Mỹ. Đây là cú đánh nặng khiến công ty mất quyền tiếp cận chip và phần mềm Mỹ, trong đó có hệ điều hành Android của Google. Sau đó, các lệnh trừng phạt tiếp tục leo thang, cắt Huawei khỏi TSMC, nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới.
Eva Dou miêu tả đây không chỉ là đòn tấn công vào doanh nghiệp, đó là tuyên bố mở màn cho cuộc chiến công nghệ với Trung Quốc. Dưới áp lực, Nhậm Chính Phi đưa Huawei vào trạng thái thời chiến. Công ty đã tích trữ chip đủ dùng trong khoảng hai năm, HiSilicon, đơn vị thiết kế chip của Huawei, từ lâu đã phát triển các “lốp dự phòng” phòng khi mất nguồn cung nước ngoài.
Huawei dồn toàn lực vào chip, hệ điều hành và công nghệ lõi. Công ty được Bắc Kinh giao vai trò dẫn dắt nỗ lực giúp Trung Quốc tự chủ chuỗi cung ứng bán dẫn. Các nhóm kỹ sư Huawei hỗ trợ nhiều công ty bán dẫn trong nước giải quyết vấn đề sản xuất, trong khi các trung tâm nghiên cứu tại Thượng Hải và Thâm Quyến tìm cách phát triển thiết bị chế tạo chip thay thế công nghệ bị phương Tây chặn.
Biểu tượng của tự chủ công nghệ Trung Quốc
Tháng 8/2023, chưa đầy 5 năm sau lệnh trừng phạt, Huawei gây chấn động khi ra mắt điện thoại 5G Mate 60 Pro sử dụng bộ xử lý tiên tiến do Trung Quốc sản xuất. Tháng 12/2024, công ty tiếp tục công bố phiên bản hệ điều hành hoàn toàn tự phát triển HarmonyOS Next. Chip AI của Huawei cũng đang được nhiều doanh nghiệp Trung Quốc sử dụng như lựa chọn thay thế cho GPU Nvidia bị Mỹ kiểm soát xuất khẩu.
Những bước tiến này làm dấy lên câu hỏi lớn mà House of Huawei gợi ra, liệu nỗ lực của Mỹ nhằm kìm hãm Trung Quốc có vô tình thúc đẩy nước này tăng tốc tự chủ công nghệ không? Nếu lệnh trừng phạt buộc Huawei và hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc phải tự phát triển chip, hệ điều hành và công cụ sản xuất, chính sách ngăn chặn có thể đã tạo ra kết quả ngược.
House of Huawei vì thế không chỉ là cuốn sách về doanh nghiệp. Đây là câu chuyện về cách công ty tư nhân Trung Quốc lớn lên trong lòng chính sách công nghiệp nhà nước, mở rộng nhờ toàn cầu hóa, rồi trở thành biểu tượng của cuộc đối đầu công nghệ lớn nhất thế kỷ 21. Qua Huawei, Eva Dou cho thấy sự trỗi dậy công nghệ của Trung Quốc là tổng hòa của tham vọng quốc gia, cạnh tranh khốc liệt, học hỏi toàn cầu, các tranh cãi về sở hữu trí tuệ, trừng phạt quốc tế và khả năng thích nghi đáng gờm.
shared via phenomenalworld,
No comments:
Post a Comment